శ్రీ మాణిక్యాంబా దేవి ఆలయం (ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని ద్రాక్షారామం) ఆదిశంకరాచార్యులు పేర్కొన్న అష్టాదశ (18) శక్తిపీఠాలలో పన్నెండవ శక్తిపీఠం. భీమేశ్వర జ్యోతిర్లింగంతో కలిసి ఒకే ప్రాంగణంలో కొలువై ఉన్న ఈ క్షేత్రం, భారతదేశంలో పంచారామ క్షేత్రంగా మరియు శక్తిపీఠంగా ఒకే చోట విరాజిల్లుతున్న పరమ పవిత్రమైన పుణ్యభూమి.

దక్షయజ్ఞం తర్వాత సతీదేవి పవిత్ర శరీరాన్ని విష్ణుమూర్తి తన సుదర్శన చక్రంతో ఖండించినప్పుడు, అమ్మవారి "ఎడమ చెంప భాగం" పడిన పవిత్ర స్థలమిది. పురాణాల ప్రకారం, సతీదేవి తండ్రియైన దక్షప్రజాపతి శివుడిని అవమానిస్తూ యజ్ఞం చేసిన 'దక్షవాటిక' ఇదే ద్రాక్షారామం. ఇక్కడే సతీదేవి యోగాగ్నిలో ప్రాణత్యాగం చేసింది. పూర్వం ఈ ప్రాంతంలో ఒక గిరిజన రాజు కుమార్తె ఉండేది. ఆమె దేవి భక్తురాలు. ఒకసారి ఆమెకు దేవి ఒక మాయా 'మాణిక్యం' (రత్నం) రూపంలో కనిపించింది. ఆ పిల్లకు 'మాణిక్యాల దేవి' అని పేరు పెట్టారు. ఆ తర్వాత శ్రీకృష్ణుని భార్యయైన సత్యభామ అమ్మవారిని ఇక్కడే పూజించిందని, అమ్మవారి నాభి భాగం నుండి వెలువడిన దివ్య కాంతి మణి వలె ప్రకాశించడం వల్ల 'మాణిక్యాంబా దేవి' అని పేరు వచ్చిందని పురాణ కథనం. స్వయంభూగా వెలసిన ఆలయ నమూనాలు మరియు మూలవిరార్ నమూనాలను అనుసరిస్తూ "ఓం శివశక్తి పీఠం శంబాల నగరం" నందు శాస్త్రోక్తంగా మంత్ర యంత్ర తంత్రాలను అనుసరించి లోకకల్యాణం కొరకు ప్రతిష్టించబడింది. కావున భక్తులు అందరూ దర్శించండి తరించండి.

శ్లోకం : -

"ఉజ్జయిన్యాం మహాకాళీ, పీఠికాపుర్యాం పురుహూతికా |

ఓఢ్యాయాం గిరిజాదేవీ, మాణిక్యా దక్షవాటికే ||"

భావం : -

దక్షవాటిక (ద్రాక్షారామం) మహాక్షేత్రంలో భీమేశ్వర స్వామి సమేతురాలై, 'శ్రీ మాణిక్యాంబా దేవి' గా వెలిసిన ఆ జగన్మాతకు నా ప్రణామములు.

పూజా ఫలితం : -

దక్షుని కుమార్తెయైన సతీదేవి పుణ్యభూమి కాబట్టి, ఇక్కడి అమ్మవారికి కుంకుమార్చనలు చేయడం, గాజులు సమర్పించడం వల్ల ముత్తైదువులకు మాంగల్య బలం పెరిగి, దీర్ఘసుమంగళి ప్రాప్తి కలుగుతుంది. జాతకంలో వివాహ దోషాలు ఉండి పెళ్లి ఆలస్యమవుతున్న యువతీయువకులు ఈ క్షేత్రాన్ని దర్శిస్తే శీఘ్రంగా వివాహం జరుగుతుంది. కార్తీక మాసంలో భీమేశ్వరుడిని, మాణిక్యాంబా దేవిని దర్శించడం వల్ల అష్టైశ్వర్యాలు, గృహంలో ప్రశాంతత లభిస్తాయని భక్తుల విశ్వాసం.